İnsan ilişkilerinde sıkça duyduğumuz bir cümle vardır: “Anlayışlı ol.” Sanki anlayış göstermek her durumda doğru, her insana karşı verilmesi gereken bir erdemmiş gibi anlatılır. Oysa hayatın içinde yürüdükçe insan şunu fark eder: Her insan anlayışı hak etmez. Anlayış, gelişigüzel dağıtılan bir merhamet paketi değildir; değer bilen, sorumluluk alan ve saygı gösteren insanlar için anlamlıdır. Çünkü anlayış, aslında insanın kendi emeğinden ve sabrından verdiği bir paydır. Birine anlayış göstermek demek, onun hatasını tolere etmek, onun davranışına alan açmak ve bazen kendi konforundan vazgeçmek demektir. Fakat bazı insanlar vardır ki verilen anlayışı bir köprü gibi kullanmak yerine bir kapı gibi görür ve sürekli daha fazlasını ister. İşte tam o noktada anlayış erdem olmaktan çıkar, sömürülmeye açık bir zayıflığa dönüşür. 

Hayatın en büyük yanılgılarından biri, iyi niyetin herkeste aynı karşılığı bulacağını sanmaktır. İnsan bazen birine defalarca anlayış gösterir; onun zor günleri vardır, onu kırmak istemez, ona zaman tanır. Ama karşısındaki kişi bunu bir incelik olarak görmek yerine alışkanlık haline getirir. Sınırlar silinir, saygı azalır ve verilen anlayış artık bir lütuf değil, zorunluluk gibi algılanır. İşte bu noktada insan kendine şu soruyu sormalıdır: “Ben gerçekten iyi bir şey mi yapıyorum, yoksa yanlış bir davranışı ayakta mı tutuyorum?” Çünkü anlayış bazen iyileştirir ama bazen de yanlışın büyümesine zemin hazırlar. Bir çiçeğe su vermek onu büyütür; fakat yabani otlara aynı suyu verdiğinizde bahçeyi ele geçirirler. 

Bazı insanlar sürekli anlayış bekler ama kendileri asla anlayış göstermez. Bu kişiler ilişkilerde tek yönlü bir trafik kurarlar. Onların hataları “zor zamanlar” olarak açıklanır, kırıcı sözleri “sinirliydim” diyerek geçiştirilir, sorumsuzlukları “insanlık hali” diye paketlenir. Fakat aynı insanlar başkalarının en küçük hatasında bile sertleşir, yargılar ve affetmeyi bilmez. Böyle bir dengesizlik içinde verilen anlayış, aslında bir adalet sorunu yaratır. Çünkü anlayışın gerçek değeri karşılıklılıktadır. İnsan, hatasını kabul eden, özür dileyen ve değişmeye çalışan biri için sabır gösterir. Ama aynı hatayı tekrar tekrar yapan ve bundan ders çıkarmayan biri için anlayış göstermek, sadece zaman kaybıdır. 

Toplumda bazen yanlış bir düşünce yaygındır: “Ne olursa olsun anlayışlı ol.” Oysa bu söz eksiktir. Doğrusu şudur: “Hak edenlere anlayışlı ol.” Çünkü sınırsız anlayış, sınırların yok olması demektir. Sınırlar yok olduğunda ise saygı da yok olur. Bir insan sürekli affedildiğinde, sürekli tolere edildiğinde, davranışlarının sonuçlarını görmez. Böylece hatalar büyür, sorumsuzluk normalleşir ve ilişkiler giderek yıpranır. Bir yerde dur demek, aslında bir çatışma yaratmak değil, bir denge kurmaktır. 

Anlayışın en büyük düşmanı ise alışkanlıktır. İnsan bir davranışa alıştığında onun değerini unutabilir. Birinin sürekli anlayışlı olması, karşı taraf için görünmez hale gelir. Tıpkı sürekli çalışan bir saatin tik tak sesini bir süre sonra duymamamız gibi… Oysa o saat durduğunda herkes fark eder. İşte bazı insanlar da anlayışın varlığını değil yokluğunu fark eder. Bu yüzden anlayışın kıymetini bilmeyen kişilerle kurulan ilişkiler zamanla insanın enerjisini tüketir. İnsan bir noktadan sonra kendini açıklamaktan, sabretmekten ve alttan almaktan yorulur. 

Gerçek olgunluk, her şeyi tolere etmek değildir. Gerçek olgunluk, neyi tolere etmeyeceğini bilmektir. Çünkü hayat kısa ve insanın enerjisi sınırlıdır. Bu enerji sürekli sorumsuzluk üreten insanlara harcandığında, değerli ilişkilere yer kalmaz. Bazen birine anlayış göstermek değil, mesafe koymak daha doğru bir karardır. Mesafe, soğukluk değil; saygının yeniden hatırlatılmasıdır. 

Bir düşünelim: Eğer herkes her davranış için anlayış görseydi, dünyada sorumluluk diye bir kavram kalır mıydı? İnsanlar yaptıklarının sonuçlarını hiç hissetmezse değişmek için neden çabalasınlar? İşte bu yüzden anlayışın da bir ölçüsü olmalıdır. Çünkü ölçüsüz merhamet, bazen adaletsizlik üretir. 

Hayatta bazı insanlar vardır ki onlara gösterdiğiniz küçük bir anlayış bile büyük bir iyiliğe dönüşür. Çünkü onlar bunu fark eder, kıymet bilir ve aynı inceliği size de gösterir. Böyle insanlar için sabır göstermek, zaman tanımak ve hata payı bırakmak gerçekten anlamlıdır. Ama bazı insanlar da vardır ki ne yaparsanız yapın değişmezler. Onlar için anlayış göstermek, boş bir kuyudan su çekmeye benzer. Ne kadar uğraşırsanız uğraşın kovayı dolduramazsınız. 

İnsan bazen şunu öğrenmek zorunda kalır: Her kalbe kapı açılmaz. Bazı kapılar kapalı kalmalıdır ki içerdeki huzur korunabilsin. Çünkü anlayış, yanlış kişilere verildiğinde insanın kendine yaptığı bir haksızlığa dönüşebilir. Kendini sürekli geri plana atan, sürekli başkalarını önceleyen ve sürekli tolere eden bir insan, bir süre sonra kendi değerini de unutabilir. 

Bu yüzden hayatın en önemli becerilerinden biri şudur: Kime anlayış göstereceğini bilmek. Çünkü anlayış bir yatırım gibidir; doğru yere verildiğinde ilişkileri güçlendirir, yanlış yere verildiğinde insanın içini tüketir. Herkese aynı ölçüde anlayış göstermek, adil olmak değildir. Adalet, hak edene hakkını vermektir. 

Sonuç olarak insan iyi kalpli olabilir, sabırlı olabilir, merhametli olabilir. Ama bütün bu özellikler sınırsız olmak zorunda değildir. Bazen en doğru davranış, “Bu kadar yeter” diyebilmektir. Çünkü insanın kendine karşı da bir sorumluluğu vardır. Ve unutulmaması gereken bir gerçek vardır: Her insan sevgiye layık olabilir, fakat her insan anlayışı hak etmez.