Türkiye’de vergi affı beklentisi artık yalnızca borçlu mükelleflerin talebi değildir. Bu beklenti, iş dünyasının yaşadığı nakit sıkışıklığının, yüksek finansman maliyetlerinin ve biriken kamu borçlarının ekonomik bir göstergesidir.

Temmuz ayında devreye alınan 72 aya kadar taksitlendirme imkânına ilk 25 günde 228 binden fazla mükellefin başvurması ve 206 milyar liralık borcun taksitlendirilmesi, meselenin büyüklüğünü açıkça ortaya koymuştur. Bu düzenleme önemli bir kolaylıktır; ancak kapsamlı bir vergi yapılandırması değildir.

Vergi affına karşı çıkanların en güçlü gerekçesi, düzenli ödeme yapan mükellefin cezalandırıldığı düşüncesidir. Bu itiraz haklıdır. Sürekli çıkarılan, iyi niyetli mükellefle vergi kaçıranı ayırmayan aflar vergi ahlakını zedeler.

Ancak bugün savunulması gereken şey, vergi borçlarının koşulsuz olarak silinmesi değildir. Vergi aslını koruyan, gecikme zamları ile cezaları makul seviyeye çeken, dava dosyalarını azaltan ve gerçekçi vadeler sunan bir “temiz sayfa düzenlemesi”dir.

Çünkü tahakkuk etmiş fakat tahsil edilemeyen vergi, Hazine açısından yalnızca kâğıt üzerindeki alacaktır. Ödenebilir hale getirilen borç ise bütçeye giren gerçek kaynaktır.

Kapsamlı bir düzenleme; kamu alacaklarını tahsil edilebilir hale getirir, ihtilaflı dosyaları azaltır ve vergi idaresinin takip yükünü hafifletir. Mükellef yönünden ise hacizlerin kaldırılması, banka hesaplarının yeniden kullanılabilmesi, bilançoların düzelmesi ve işletme sermayesinin korunması anlamına gelir. Ayakta kalan işletme üretmeye, istihdam sağlamaya ve vergi ödemeye devam eder.

Matrah artırımı temiz sayfanın önemli ayağıdır

Yeni düzenleme yalnızca kesinleşmiş vergi borçlarının taksitlendirilmesiyle sınırlı kalmamalıdır. Matrah ve vergi artırımı imkânı da mutlaka değerlendirilmelidir.

Borç yapılandırması geçmişte doğmuş ve tutarı belli olan borçları çözer. Matrah artırımı ise geçmiş dönemlere ilişkin muhtemel inceleme ve tarhiyat risklerini azaltır. Mükellef, belirlenen dönemler için ilave vergi ödeyerek geçmişe ilişkin belirsizliğini ortadan kaldırır. Hazine de uzun inceleme ve yargılama süreçlerini beklemeden doğrudan tahsilat yapar.

Bu nedenle matrah artırımı, mükellefe karşılıksız verilmiş bir hak olarak görülmemelidir. Mükellef geçmiş dönemleri için ek bir bedel ödemekte; devlet ise inceleme, tarhiyat, dava ve tahsilat maliyetine katlanmadan gelir elde etmektedir.

Matrah artırımı; gelir ve kurumlar vergisinin yanı sıra KDV ile stopaj yönünden de kapsayıcı olmalıdır. Ödeme tutarları mükelleflerin mali gücünü aşmamalı, taksitler gerçekçi belirlenmeli ve düzenli beyanname veren mükelleflere daha avantajlı oranlar uygulanmalıdır.

Ancak sahte belge düzenleme, örgütlü vergi kaçakçılığı ve suçtan kaynaklanan gelirlerin gizlenmesi gibi kasıtlı fiiller yönünden açık sınırlar konulmalıdır. Ekonomik güçlük nedeniyle hata yapan mükellefle vergi kaçırmayı sistemli bir faaliyet haline getiren kişi aynı kapsamda değerlendirilmemelidir.

Düzenli ödeme yapan mükellef de unutulmamalıdır. Yeni bir yapılandırma çıkarılacaksa vergisini zamanında ödeyenlere vergi indirimi, mahsup hakkı veya uygun finansman desteği gibi somut avantajlar sağlanmalıdır. Vergi adaleti ancak böyle korunabilir.

Fakat af ve matrah artırımı tek başına yeterli olmaz.

Vergi denetimlerinin son yıllarda artması, mükelleflerin vergi riskleri konusunda daha dikkatli davranmasını sağlamıştır. Denetim yalnızca ceza kesen bir mekanizma değildir. Doğru kullanıldığında mükellefi bilinçlendirir, hatalı uygulamaları gösterir ve gönüllü uyumu güçlendirir. Bununla birlikte mükellefi yalnızca inceleme sonrasında eğitmek, en pahalı eğitim yöntemidir.

Bu nedenle yapılandırmayla eş zamanlı olarak ülke çapında bir “vergi bilinci ve uyum seferberliği” başlatılmalıdır.

Bu seferberliğin en güçlü uygulayıcıları mali müşavirlerdir. TÜRMOB’un, TESMER’in ve SMMM odalarının Türkiye genelinde hazır bir teşkilatı, eğitim tecrübesi ve dijital altyapısı bulunmaktadır. Mali müşavirler yalnızca beyanname gönderen kişiler değil, işletmelerin vergi konusunda ilk danıştığı ve en çok güvendiği meslek grubudur.

Gelir İdaresi Başkanlığı ile TÜRMOB arasında hazırlanacak ortak program kapsamında işletme sahiplerine ve finans çalışanlarına; belge düzeni, e-fatura, KDV, ücret ödemeleri, banka hareketleri, sahte belge riski, kayıt dışılığın sonuçları ve dijital vergi denetimi anlatılmalıdır. Eğitimler odalar aracılığıyla yüz yüze ve çevrim içi olarak bütün illerde düzenlenmelidir.

Türkiye’nin ihtiyacı yalnızca yeni bir vergi affı değildir. İhtiyacımız; borç yapılandırması ve matrah artırımıyla geçmişin yükünü temizleyen, düzenli mükellefi koruyan, sonrasında ise eğitimle desteklenen kararlı ve adil bir denetim dönemidir.

Önce temiz bir sayfa açılmalı, ardından o sayfanın yeniden kirlenmesine izin verilmemelidir.