Patlar ama dağılmaz
Adil Tarık Özkurt
Merhaba değerli okurlar,
Çocukken hatırlarsınız, evde otururken birden bire ışık söner, küçük bir “pıt” sesi duyulur ve herkes bir an duraksardı.
Kimi “sigorta mı attı?” diye bakardı, kimi de “ampul patladı” derdi. O an, özellikle çocuk gözünden bakınca, kulağa çok daha dramatik gelirdi.
Patlama dediğimiz şeyin ardından etrafa cam kırıkları saçılması, hatta bir tehlike olması gerekmez miydi? Ama ilginçtir, çoğu zaman öyle olmaz.
Cam olduğu gibi yerinde durur, sadece içindeki tel yanmış ya da kopmuş olur. İşte bu, aslında hayatımızın içine gizlenmiş küçük bir mühendislik başarısıdır.
Akkor telli eski ampullerin cam kısmı, öylesine yapılmış bir balon değildir. İçinde çoğunlukla argon veya azot gibi asal gazlar bulunur ve bu gazların basıncı da neredeyse dışarıdaki hava basıncıyla aynıdır.
Yani ortada patlayacak, balon gibi şişmiş bir basınç farkı yoktur. O duyduğumuz ses aslında camın parçalanması değil, incecik tungsten telin bir anda kopmasıyla oluşan küçük bir çıtırtıdır.
Camın dağılmamasının bir nedeni de malzemesidir: ince ama oldukça homojen bir camdan üretilir. İçinde çatlak ya da kusur olmadığı için kırılma kolayca yayılmaz.
Üstelik alt kısımdaki vidalı bölüm de adeta bir güvenlik kemeri gibi camın dağılmasını engeller.
Bugün ise artık evlerimizin çoğunda LED ampuller var. Onlar, eski tip ampullerden farklı olarak içinde tel barındırmaz.
Işık, elektrik akımının yarı iletken malzeme içinden geçmesiyle oluşur. Bu yüzden ne kopacak bir tel vardır ne de patlama ihtimali. Üstelik cam yerine genellikle polikarbonat gibi kırılmaz plastikler kullanılır.
Hal böyle olunca, LED’ler hem çok daha güvenlidir hem de enerji açısından verimlidir.
Akkor ampullere göre yaklaşık yüzde 80 daha az enerji harcarlar ve ömürleri de kat kat uzundur. Yani artık “pıt” diye bir sesle karanlığa gömülmek pek mümkün değil.
Ama yine de, o eski ampullerin patlama anı hafızalarımızda kalmıştır. Çocukken bir anda karanlık çöker, herkes susar, sonra bir gülüşme olurdu.
Şimdi ise LED ampuller sayesinde bu sahneler tarihe karışıyor.
Fakat işin güzel yanı, geçmişteki küçük “pıt” sesleri de, günümüzdeki sessiz ama uzun ömürlü ışıklar da, aslında aynı şeyi gösteriyor;
Bilimin ve mühendisliğin görünmez elleri, hayatımızı hem güvenli hem de konforlu kılmaya devam ediyor.
Sağlıklı, mutlu ve huzurlu haftalar dilerim.
“Işık, karanlıkların içinden yolumuzu bulmamıza yardım eden en büyük rehberdir.” Albert Einstein

