Hareketsiz kalmak, sağlıksız beslenmek, aşırı kilo, stres ve düzensiz uyku gibi etkenler hastalığın yaygınlaşmasını hızlandırıyor. Türkiye'de yaklaşık 12 milyon kişinin diyabetle yaşadığı, 4 milyon kişinin ise hastalığının farkında olmadığı belirtiliyor. Uzmanlar, erken teşhis ve yaşam biçiminde yapılacak değişikliklerin diyabetle mücadelede büyük önem taşıdığına dikkat çekiyor. DİYABET MODERN YAŞAMIN YAYGIN HASTALIKLARINDAN BİRİ HALİNE GELDİ Her yıl 14 Kasım, Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından Dünya Diyabet Günü olarak anılıyor. IDF verilerine göre Türkiye'de yetişkin nüfusun yaklaşık yüzde 16'sı diyabet hastası. Dünya genelinde ise yetişkinlerin yaklaşık yüzde 13-14'ünde bu hastalık görülüyor. Başka bir ifadeyle her 7 yetişkinden biri diyabetle mücadele ediyor. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Ela Temeloğlu, diyabet vakalarındaki artışın nedenlerine ve hastalıktan korunmak için alınabilecek önlemlere ilişkin değerlendirmelerde bulundu. HAREKETSİZLİK VE HAZIR GIDALAR RİSKİ ARTIRIYOR Diyabetin yaygınlaşmasında günlük alışkanlıkların önemli bir payı olduğunu belirten Prof. Dr. Temeloğlu, karbonhidrat ağırlıklı beslenme ve fiziksel aktivitenin azalmasının başlıca risk faktörleri arasında yer aldığını söyledi. Teknolojik gelişmelerle birlikte insanların gün içerisinde daha az hareket ettiğini ifade eden Temeloğlu, yoğun iş temposu, hazır yemeklere yönelme ve dışarıdan sipariş verme alışkanlıklarının da beslenme düzenini olumsuz etkilediğini kaydetti. ERKEN TEŞHİS DİYABETİN İLERLEMESİNİ ÖNLEYEBİLİR Diyabetin ortaya çıkmasından önce 5-6 yıl sürebilen bir prediyabet döneminin yaşanabildiğini belirten Prof. Dr. Temeloğlu, bu sürecin çoğu zaman fark edilmediğine dikkat çekti. Hastalığın erken dönemde tespit edilmesinin ilerleyen yıllarda oluşabilecek sağlık sorunlarının önüne geçilmesi açısından önemli olduğunu vurgulayan Temeloğlu, pankreasta insülin üreten beta hücrelerinin korunmasının tedavi sürecinde belirleyici olduğunu ifade etti. Yaş ilerledikçe insülin üretiminin azalabildiğini belirten uzman, herhangi bir şikâyeti bulunmasa da özellikle 40 yaş üzerindeki kişilerin yılda bir kez açlık kan şekeri, HbA1c ve idrar testlerini yaptırmasını önerdi. DİYABETİN HABERCİSİ OLABİLECEK BELİRTİLERE DİKKAT Diyabetin her zaman doğrudan kan şekeri yüksekliğiyle fark edilmeyebileceğini belirten Prof. Dr. Temeloğlu, bazı sağlık sorunlarının hastalığın ilk işaretleri olabileceğini söyledi. Nedeni açıklanamayan sinir kaynaklı ağrılar, görme sorunları ve böbrek fonksiyonlarında meydana gelen değişikliklerin diyabet yönünden değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden Temeloğlu, özellikle tekrarlayan mantar enfeksiyonlarının da göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladı. Kadınlarda sık görülen vajinal mantar enfeksiyonları ve tekrarlayan ayak mantarı sorunlarının yüksek kan şekeriyle ilişkili olabileceğini belirten uzman, koltuk altı ve kasık gibi deri kıvrımlarında ortaya çıkan koyulaşmaların da insülin direncine işaret edebileceğini söyledi. DİYABET RİSKİNİ AZALTMAK İÇİN NELER YAPILMALI? Prof. Dr. Ela Temeloğlu, diyabetten korunmak ve kan şekeri kontrolünü desteklemek için günlük yaşamda dikkat edilmesi gereken noktaları şöyle sıraladı: Fazla kilodan kaçınılmalı, sağlıklı ve dengeli bir beslenme programı uygulanmalı. Şeker ve karbonhidrat tüketimi sınırlandırılmalı. Sebze, lifli gıdalar ve meyveler mümkün olduğunca posalarıyla tüketilmeli. Haftada en az 3 gün yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi fiziksel aktiviteler yapılmalı. Kas kütlesinin korunması için düzenli egzersiz alışkanlığı kazanılmalı. Uyku saatleri düzenli hale getirilmeli ve her gece en az 7 saat kaliteli uyku hedeflenmeli. Gece geç saatlerde yemek yeme alışkanlığından kaçınılmalı. Stresin kontrol altında tutulmasına özen gösterilmeli. Kan şekeri değerleri düzenli sağlık kontrolleriyle takip edilmeli. AİLESİNDE DİYABET OLANLAR DAHA DİKKATLİ OLMALI Diyabet gelişiminde kalıtsal özelliklerin yanı sıra çevresel koşulların da etkili olduğunu belirten Prof. Dr. Temeloğlu, özellikle Tip 2 diyabetin yaşam tarzıyla yakından ilişkili olduğunu ifade etti. Tip 1 diyabetin daha çok bağışıklık sistemiyle bağlantılı olduğunu, Tip 2 diyabette ise genetik yatkınlığın yanında beslenme ve hareket alışkanlıklarının belirleyici rol oynadığını aktardı. Ailesinde diyabet öyküsü bulunanların, fazla kilolu kişilerin ve günlük yaşamında yeterince hareket etmeyenlerin daha dikkatli olması gerektiğini söyleyen Temeloğlu, bu kişilerin erken yaşlardan itibaren sağlıklı beslenme, kilo kontrolü ve düzenli egzersize önem vermesinin hastalık riskini azaltabileceğini belirtti.